Sąsiad pali śmieci - gdzie zgłosić, jak skutecznie, co mu grozi

Palenie śmieci w piecu lub kominku zgłoś straży miejskiej albo gminnej (numer alarmowy 986 tam, gdzie straż działa), a w gminie bez straży - urzędowi gminy, który ma obowiązek kontrolować przestrzeganie przepisów o ochronie środowiska. Najlepiej zadzwonić wtedy, gdy z komina leci dym, bo kontrola na gorąco daje największą szansę na ustalenie, co się pali. Zgłoszenie można złożyć anonimowo. Sprawcy grozi mandat do 500 zł, a przed sądem areszt od 5 do 30 dni albo grzywna od 20 do 5 000 zł.

Ten poradnik jest napisany z perspektywy sąsiada, który czuje dym i chce coś z tym zrobić. Jak wygląda kontrola z drugiej strony - kto może wejść, co sprawdza strażnik, jak pobiera popiół - opisujemy w artykule kontrola pieca przez straż miejską. Stan prawny na 2 października 2026 r.

Jak rozpoznać, że sąsiad pali śmieci?

Z ulicy nie da się tego stwierdzić na pewno, ale są typowe sygnały. Polski Alarm Smogowy (organizacja społeczna) wskazuje "charakterystyczny zapach palonego plastiku" oraz "czarny lub zabarwiony dym z komina". W praktyce warto zwrócić uwagę na:

• zapach - gryzący, chemiczny, przypominający palony plastik, gumę lub lakier, inny niż zapach dymu z węgla czy drewna,
• dym - czarny albo zabarwiony, utrzymujący się także wtedy, gdy rozpalanie dawno się skończyło,
• powtarzalność - dym i zapach o tych cechach wracają regularnie,
• okoliczności - np. sąsiad nie wystawia odpadów do odbioru, a przy kotłowni widać worki z opakowaniami.

Wytyczne do kontroli palenisk przygotowane na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego zastrzegają, że nie istnieje jeden parametr, który jednoznacznie potwierdza spalanie odpadów. Kontrolujący łączą ocenę dymu i popiołu z badaniami laboratoryjnymi. Ciemny dym bywa też skutkiem złego spalania zwykłego węgla albo mokrego drewna. Dlatego w zgłoszeniu opisuj to, co widzisz i czujesz, a ocenę zostaw kontrolującym. Brak odbioru odpadów z nieruchomości wytyczne wymieniają jako jedną z przesłanek do podjęcia kontroli.

Co jest odpadem, a co paliwem?

Ustawa o odpadach pozwala termicznie przekształcać odpady wyłącznie w spalarniach i współspalarniach (art. 155). W domowym piecu spalanie odpadów jest więc nielegalne bez względu na to, czy kocioł jest nowy, czy stary. Do typowych odpadów, które trafiają do pieców, małopolskie wytyczne i podkarpacki urząd marszałkowski zaliczają m.in.:

• butelki PET, folie, plastikowe torby i opakowania,
• opony i gumę, stare ubrania, sztuczną skórę,
• lakierowane lub malowane drewno, klejone płyty wiórowe i MDF,
• opakowania po farbach, rozpuszczalnikach i środkach ochrony roślin,
• kolorowe gazety, kartony z nadrukiem, wytłoczki po jajkach, papier bielony chlorem.

Osobna sprawa to paliwa zakazane w uchwałach antysmogowych, np. muły i flotokoncentraty, miał węglowy albo drewno o wilgotności powyżej 20%. Spalanie ich nie jest spalaniem odpadów, ale naruszeniem uchwały sejmiku i także można je zgłosić tym samym kanałem. Co obowiązuje w Twoim województwie, sprawdzisz na stronie przepisy antysmogowe.

Nie każde ognisko w ogrodzie jest wykroczeniem. Art. 31 ust. 7 ustawy o odpadach dopuszcza spalanie zgromadzonych pozostałości roślinnych poza instalacjami, "chyba że są one objęte obowiązkiem selektywnego zbierania". Czy liście i gałęzie wolno palić w Twojej gminie, rozstrzyga lokalny regulamin utrzymania czystości i porządku.

Gdzie zgłosić palenie śmieci?

Kontrolę przestrzegania przepisów o ochronie środowiska w zakresie gminy sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Do kontroli może upoważnić pracowników urzędu albo strażników gminnych (art. 379 ust. 1 i 2 Prawa ochrony środowiska). To dlatego właściwym adresem jest straż albo urząd gminy, a nie wojewódzki inspektorat ochrony środowiska.

Gdzie	Kiedy wybrać	Jak
Straż miejska lub gminna	pierwszy wybór, gdy w gminie działa straż; najlepiej w trakcie dymienia	numer alarmowy 986 (całodobowo tam, gdzie straż go obsługuje), numer dyżurny, e-mail, formularz na stronie straży
Urząd gminy (referat ochrony środowiska)	gmina bez straży, sprawa powtarzająca się, prośba o kontrolę planową	pismo, e-mail, ePUAP, telefon do urzędu w godzinach pracy
Policja	gmina bez straży i urząd jest zamknięty (wieczór, weekend), a dym leci teraz	dyżurny komisariatu lub komendy powiatowej
Numer 112	tylko nagłe zagrożenie: pożar, ktoś zasłabł lub źle się czuje od dymu	112
Aplikacje regionalne	np. w Małopolsce, gdzie samorząd województwa prowadzi aplikację Ekointerwencja	zgłoszenie z mapą i kategorią "spalanie odpadów", trafia do właściwej gminy

Straż miejska lub gminna

Numer 986 jest w planie numeracji krajowej przypisany straży miejskiej (§ 9 rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z 4 grudnia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1862), ale działa tylko tam, gdzie gmina ma straż i ten numer uruchomiła. Strażnicy mogą skontrolować palenisko na podstawie upoważnienia wójta lub burmistrza i są uprawnieni do nakładania mandatów za spalanie odpadów (§ 2 ust. 1 pkt 18 rozporządzenia MSWiA w sprawie wykroczeń, za które strażnicy straży gminnych mogą nakładać grzywny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 167).

Urząd gminy

W gminach bez straży kontrole prowadzą upoważnieni pracownicy urzędu. Zgłoszenie złóż na piśmie lub e-mailem do referatu zajmującego się ochroną środowiska, z prośbą o kontrolę i informację o jej wyniku. Wójt lub burmistrz może też występować przed sądem jako oskarżyciel publiczny w sprawach o wykroczenia przeciw przepisom o ochronie środowiska (art. 379 ust. 4 POŚ).

Policja i numer 112

Policja prowadzi postępowanie mandatowe we wszystkich sprawach o wykroczenia (art. 95 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia), więc może przyjąć zgłoszenie o spalaniu odpadów, szczególnie poza godzinami pracy urzędu. Numer 112 jest jednak przeznaczony do nagłych zdarzeń: wypadków, pożarów, utraty przytomności, przestępstw z użyciem przemocy. Rządowy serwis o numerze 112 wymienia też sprawy, z którymi nie należy tam dzwonić, np. prośbę o poradę prawną czy pytanie o pogodę. Jeśli dym z sąsiedniego komina sprawia, że ktoś w domu traci przytomność, dzwoń pod 112, a przy objawach takich jak ból głowy i senność sprawdź też, czy problemem nie jest czad - piszemy o tym w poradniku czad i czujnik tlenku węgla.

Jak zgłosić palenie śmieci skutecznie?

1. Dzwoń w trakcie. Mandat można nałożyć przede wszystkim wtedy, gdy sprawcę schwytano na gorącym uczynku lub bezpośrednio po wykroczeniu (art. 97 § 1 Kpw). Popiół i zawartość paleniska są najbardziej wymowne zaraz po spaleniu.
2. Podaj dokładne miejsce. Adres i numer domu, a gdy to niemożliwe - opis budynku i komina. Kontrola pod złym adresem to stracony czas obu stron.
3. Opisz fakty. Kolor i gęstość dymu, zapach, godzina, jak długo to trwa i od kiedy się powtarza. Unikaj ocen typu "na pewno pali opony" - wystarczy "czuć palony plastik, czarny dym od 19:00".
4. Udokumentuj. Zdjęcie lub krótki film dymu z komina z godziną, zrobione z własnej posesji lub z ulicy. Nie wchodź na teren sąsiada.
5. Prowadź notatki. Daty, godziny, komu i jak zgłosiłeś, numer zgłoszenia. Przy powtarzającym się problemie to podstawa dalszych kroków.
6. Zostaw kontakt i zapytaj o wynik. Możesz poprosić o informację, czy kontrola się odbyła i czy pobrano próbkę popiołu do badania.

Jedna kontrola z wynikiem negatywnym nie zamyka sprawy. Małopolskie wytyczne zalecają gminom, by przy wielokrotnych zgłoszeniach tego samego adresu po kontroli bez naruszeń przeprowadzić kolejną kontrolę po trzech następnych zawiadomieniach w ciągu 3 miesięcy, jeśli dzielą je co najmniej dwa tygodnie. To zalecenie dla gmin jednego województwa, nie przepis, ale dobrze pokazuje, że regularne, rzeczowe zgłoszenia mają sens.

Czy zgłoszenie może być anonimowe?

Tak. Straże miejskie przyjmują zgłoszenia bez podawania nazwiska, co potwierdza m.in. podkarpacki urząd marszałkowski. Ten sam urząd wyjaśnia jednak, że gdy zgłoszenie potwierdzisz e-mailem albo protokołem i podasz dane, stajesz się zawiadamiającym o wykroczeniu, a samo "zgłoszenie palenia śmieci" zwykle nie jest tak traktowane. Anonimowość ma swoją cenę:

• nie dostaniesz informacji o wyniku kontroli,
• nie skorzystasz z zażalenia, które przysługuje osobie, która złożyła zawiadomienie o wykroczeniu, gdy organ nie wniesie wniosku o ukaranie (art. 56a Kpw),
• trudniej będzie wykazać, że problem trwa od miesięcy.

Jeśli podasz dane, a sprawca odmówi przyjęcia mandatu (art. 97 § 2 Kpw), sprawa może trafić do sądu, a Ty możesz zostać wezwany jako świadek. Do zeznań świadka stosuje się wtedy odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 41 § 1 Kpw). Z drugiej strony prawo chroni przed nadużyciami: kto, chcąc wywołać niepotrzebną czynność, fałszywą informacją wprowadza w błąd organ porządku publicznego, popełnia wykroczenie z art. 66 Kodeksu wykroczeń. Dotyczy to tylko umyślnego wprowadzania w błąd - zgłoszenie w dobrej wierze, po którym kontrola nic nie wykazała, nie jest wykroczeniem.

Co grozi za palenie śmieci?

Art. 191 ustawy o odpadach stanowi: kto wbrew art. 155 termicznie przekształca odpady poza spalarnią lub współspalarnią, "podlega karze aresztu albo grzywny". W praktyce oznacza to:

• mandat do 500 zł, a gdy jednym czynem naruszono kilka przepisów (np. odpady spalane w kotle niezgodnym z uchwałą antysmogową) - do 1 000 zł (art. 96 § 1 Kpw),
• przed sądem - areszt od 5 do 30 dni (art. 19 Kodeksu wykroczeń) albo grzywna od 20 do 5 000 zł (art. 24 § 1),
• zamiast kary można poprzestać na pouczeniu, zwróceniu uwagi lub ostrzeżeniu (art. 41 Kodeksu wykroczeń).

Nowelizacja Kodeksu wykroczeń, która od 2 stycznia 2026 r. podniosła grzywny do 30 000 zł, dotyczy wykroczeń przeciwpożarowych z art. 82 (Dz.U. 2025 poz. 1814), a nie spalania odpadów. Kary za spalanie odpadów i za naruszenie uchwały antysmogowej, w tym sposób pobierania i badania popiołu, zestawiamy w tabeli w artykule o kontroli pieca. Jakie kotły i kominki trzeba wymienić i do kiedy, wyjaśniamy w tekście zakaz palenia węglem - terminy.

Co zrobić, gdy gmina nie reaguje?

1. Złóż zgłoszenie na piśmie (e-mail, ePUAP, pismo z potwierdzeniem odbioru) i poproś o informację o podjętych działaniach. Telefon nie zostawia śladu po Twojej stronie.
2. Złóż zażalenie do organu nadrzędnego, jeśli po Twoim zawiadomieniu o wykroczeniu nie wniesiono wniosku o ukaranie (art. 56a Kpw).
3. Złóż skargę na bezczynność. Przedmiotem skargi może być zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań (art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego). Skargę na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz na kierowników gminnych jednostek, np. straży gminnej, rozpatruje rada gminy (art. 229 pkt 3 KPA). Organ powinien ją załatwić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca (art. 237 § 1).

Droga cywilna

Niezależnie od kontroli i mandatów sąsiad ma też narzędzia z prawa cywilnego. Art. 144 Kodeksu cywilnego zobowiązuje właściciela nieruchomości, by powstrzymywał się od działań, które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich "ponad przeciętną miarę", a art. 222 § 2 daje właścicielowi roszczenie o zaniechanie naruszeń. Art. 323 ust. 1 Prawa ochrony środowiska pozwala temu, komu przez bezprawne oddziaływanie na środowisko zagraża szkoda, żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem. To drogi sądowe, kosztowne i długie - zwykle sięga się po nie dopiero wtedy, gdy zawiodły zgłoszenia, a przed pozwem warto zasięgnąć porady prawnej.

Bywa, że najprostsza jest rozmowa. Część osób pali odpadami z braku pieniędzy na opał albo z niewiedzy. Gminy prowadzą programy dopłat do wymiany kotłów, a ogólnopolski program opisujemy w poradniku Czyste Powietrze 2026.

Najczęstsze pytania

Gdzie zgłosić palenie śmieci na wsi, gdzie nie ma straży gminnej?

Do urzędu gminy. Wójt kontroluje przestrzeganie przepisów o ochronie środowiska i może upoważnić do kontroli pracowników urzędu (art. 379 Prawa ochrony środowiska). Poza godzinami pracy urzędu, gdy dym leci teraz, możesz zawiadomić dyżurnego policji.

Czy można anonimowo zgłosić palenie śmieci?

Tak, straże miejskie i gminne przyjmują zgłoszenia anonimowe. Podanie danych pozwala jednak poznać wynik kontroli i złożyć zażalenie, jeśli sprawa nie trafi do sądu (art. 56a Kpw). Gdy sprawca odmówi mandatu, zgłaszający, który podał dane, może zostać wezwany jako świadek.

Ile wynosi mandat za palenie śmieci?

Do 500 zł, a przy zbiegu z innym wykroczeniem, np. naruszeniem uchwały antysmogowej, do 1 000 zł (art. 96 § 1 Kpw). Po odmowie przyjęcia mandatu sąd może orzec areszt od 5 do 30 dni albo grzywnę od 20 do 5 000 zł.

Czy straż miejska przyjedzie w nocy?

Zależy od godzin pracy straży. Na teren nieruchomości bez działalności gospodarczej kontrolujący może jednak wejść tylko w godzinach od 6 do 22 (art. 379 ust. 3 pkt 1 Prawa ochrony środowiska). Nocne zgłoszenie warto więc ponowić rano albo podać, o jakich porach dym pojawia się regularnie.

Czy palenie liści w ogrodzie to palenie śmieci?

Niekoniecznie. Art. 31 ust. 7 ustawy o odpadach dopuszcza spalanie zgromadzonych pozostałości roślinnych poza instalacjami, chyba że są objęte obowiązkiem selektywnego zbierania. O tym, czy w danej gminie wolno palić liście, decyduje lokalny regulamin utrzymania czystości i porządku.

Czy grozi mi coś, jeśli kontrola nic nie wykaże?

Nie, jeśli zgłosiłeś w dobrej wierze. Wykroczenie z art. 66 Kodeksu wykroczeń popełnia tylko ten, kto umyślnie, chcąc wywołać niepotrzebną czynność, wprowadza organ w błąd fałszywą informacją.

Źródła

• Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1587 z późn. zm. (art. 31, 155, 191): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001587
• Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 647 z późn. zm. (art. 323, 379): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000647
• Ustawa z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 734 z późn. zm. (art. 19, 24, 41, 66): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000734
• Ustawa z 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy - Kodeks wykroczeń oraz ustawy - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. 2025 poz. 1814): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001814
• Ustawa z 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 860 z późn. zm. (art. 41, 56a, 95-97): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000860
• Rozporządzenie MSWiA w sprawie wykroczeń, za które strażnicy straży gminnych są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 167: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000167
• Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z 4 grudnia 2024 r. w sprawie planu numeracji krajowej dla publicznych sieci telekomunikacyjnych (Dz.U. 2024 poz. 1862): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001862
• Ustawa z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1691 (art. 227, 229, 237): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001691
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795 (art. 144, 222): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000795
• Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, "Wytyczne do procedury przeprowadzania kontroli palenisk" (2021): https://powietrze.malopolska.pl/wp-content/uploads/2021/04/Wytyczne-do-procedur-kontroli-palenisk.pdf
• Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, "Aplikacja Ekointerwencja" (10 marca 2020 r.): https://powietrze.malopolska.pl/aktualnosci/aplikacja-ekointerwencja/
• Polski Alarm Smogowy (organizacja społeczna), "Jak zgłosić palenie śmieci": https://polskialarmsmogowy.pl/jak-wygrac-ze-smogiem/jak-zglosic-palenie-smieci/
• Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego, "Co zrobić, gdy sąsiad mnie truje?" (30 lipca 2021 r.): https://powietrze.podkarpackie.pl/?view=article&id=10%3Aco-zrobic-gdy-sasiad-mnie-truje&catid=8%3Adane
• Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, "Numer alarmowy 112 - co zgłaszać": https://www.gov.pl/web/numer-alarmowy-112/co-zglaszac
• Straż Miejska m.st. Warszawy, "Zgłoś interwencję" (przykład kanałów zgłoszeń, w tym 986): https://www.strazmiejska.waw.pl/kontakt/zglos-interwencje