Rodzaje węgla - kostka, orzech, groszek, miał: sortymenty
Czym różni się kostka od orzecha i groszku, jakie wymiary ziarna mają sortymenty według normy i przepisów, do jakich kotłów pasują i co uchwały antysmogowe mówią o miale.
Rodzaje opału
Węgiel orzech
Węgiel orzech to sortyment węgla kamiennego o ziarnie 25-80 mm, stosowany w kotłach zasypowych i zgazowujących.
Aktualna cena węgla orzech
1800 zł
mediana za tonę
45 zł
worek 25 kg (przeliczenie)
1600-2050
połowa cen (zł/t)
Mediana 974 cen z ostatnich 6 miesięcy, najnowsza z 3 października 2026. Źródło: cenniki składów. Cena węgla orzech w województwach i rozkład cen
Parametry
| Parametr | Wartość | Uwagi |
|---|---|---|
| Wymiar ziarna | 25-80 mm | podziarno maks. 10%, nadziarno maks. 10% (tabela 2 załącznika, Dz.U. 2024 poz. 1618) |
| Wartość opałowa | min. 24 MJ/kg | standard dla kotłów klasy 3, 4, 5: min. 25 MJ/kg (tabela 3); do 30 czerwca 2027 r. próg przejściowy 23 MJ/kg |
| Zawartość popiołu | maks. 10 % | standard dla kotłów klasy 3, 4, 5: maks. 7%; do 30 czerwca 2027 r. maks. 11% |
| Zawartość siarki całkowitej | maks. 1,2 % | standard dla kotłów klasy 3, 4, 5: maks. 0,8%; do 30 czerwca 2027 r. maks. 1,4% |
| Wilgoć całkowita | maks. 15 % | standard dla kotłów klasy 3, 4, 5: maks. 11% |
Węgiel orzech to sortyment węgla kamiennego o ziarnie 25-80 mm, czyli drobniejszy od kostki i grubszy od groszku. Jest sprzedawany głównie do kotłów zasilanych ręcznie i zgazowujących. Rozporządzenie o wymaganiach jakościowych dla paliw stałych (Dz.U. 2024 poz. 1618) opisuje go w tabelach 2 i 3 załącznika.
Jakie wymagania musi spełniać węgiel orzech?
Rozporządzenie podaje dwa zestawy wymagań: ogólny (tabela 2) i ostrzejszy standard dla urządzeń klasy 3, 4 i 5 lub spełniających wymogi ekoprojektu (tabela 3).
| Parametr | Orzech ogólnie (tabela 2) | Standard dla kotłów klasy 3, 4, 5 (tabela 3) |
|---|---|---|
| Wymiar ziarna | 25-80 mm | 25-80 mm |
| Wartość opałowa | min. 24 MJ/kg | min. 25 MJ/kg |
| Popiół | maks. 10% | maks. 7% |
| Siarka całkowita | maks. 1,2% | maks. 0,8% |
| Wilgoć całkowita | maks. 15% | maks. 11% |
| Podziarno / nadziarno | maks. 10% / maks. 10% | maks. 10% / maks. 10% |
Do 30 czerwca 2027 r. dla orzecha ogólnego działają łagodniejsze progi przejściowe: popiół maks. 11%, siarka maks. 1,4%, wartość opałowa min. 23 MJ/kg (§ 4 rozporządzenia).
Do jakich kotłów nadaje się orzech?
Orzech trafia do kotłów zasypowych, w tym zgazowujących, oraz do pieców. Nie jest paliwem do podajników ślimakowych, które wymagają groszku. Zawsze porównaj sortyment z zaleceniami w instrukcji kotła. Producent kotła może wskazać wąski zakres uziarnienia i wilgotności.
Jak wybrać węgiel orzech?
- Sprawdź świadectwo jakości - art. 6c ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw wymaga przekazania nabywcy poświadczonej kopii.
- Wybierz standard pod kocioł. Dla kotłów klasy 3, 4 i 5 rozporządzenie przewiduje osobny, ostrzejszy standard paliwa (tabela 3).
- Zwróć uwagę na wilgoć. Przy wilgotności 15% część energii pochłania odparowanie wody, więc paliwo o wilgoci 11% jest korzystniejsze przy tej samej cenie.
- Policz koszt ogrzewania w kalkulatorze i oszacuj zapotrzebowanie w kalkulatorze ilości opału na sezon.
Różnice między sortymentami opisuje poradnik Rodzaje węgla.
Ile energii daje tona węgla orzecha?
Przy wartości opałowej 24 MJ/kg (wymóg rozporządzenia od 1 lipca 2027 r.; do 30 czerwca 2027 r. wystarcza 23 MJ/kg) tona paliwa zawiera 24 GJ, czyli ok. 6,7 MWh energii. Przy 26 MJ/kg (dane KOBiZE dla węgla kamiennego w sektorach usługowym i rolniczym, publikacja z grudnia 2025 r.) to 26 GJ, czyli ok. 7,2 MWh. Do mieszkania trafia tylko część tej energii. Ekoprojekt wymaga od kotłów na paliwa stałe sezonowej sprawności ogrzewania co najmniej 75% dla mocy do 20 kW i 77% powyżej tej mocy (rozporządzenie Komisji UE 2015/1189), więc przy sprawności 75% (minimum wymagane przez ekoprojekt) z tony paliwa o 24 MJ/kg do ogrzewania trafia ok. 5,0 MWh. Własne ceny wpiszesz w kalkulatorze kosztu ogrzewania, a sprawność swojego kotła w kalkulatorze zapotrzebowania na opał.
Przechowywanie
Węgiel składuj w suchym miejscu, na utwardzonym podłożu i pod przykryciem. Zawilgocenie obniża wartość opałową i pogarsza warunki spalania.
Na co uważać?
- Zakazany jest obrót paliwem niesortowanym, mułami, flotokoncentratami i węglem brunatnym oraz paliwem bez świadectwa jakości (art. 7 ust. 7a ustawy).
- Wymagania wobec kotłów i terminy wymiany wynikają z uchwał antysmogowych - zobacz przepisy w województwach.
- Aktualne informacje o cenach: ceny węgla orzecha; lokalnych sprzedawców znajdziesz w katalogu składów.
Do jakich urządzeń i co mówią przepisy
- kotły zasypowe zgazowujące na węgiel
- kotły zasilane ręcznie klasy 5
- piece i kuchnie węglowe (zgodnie z instrukcją)
Uchwały antysmogowe nie zakazują węgla kamiennego jako takiego, tylko regulują, w jakich kotłach wolno go spalać (m.in. wymóg klasy 5 dla nowych kotłów i terminy wymiany starszych), a część województw dodatkowo zakazuje paliw o drobnym uziarnieniu (miał). Zakazane jest też spalanie węgla brunatnego oraz mułów i flotokoncentratów. Szczegóły i terminy różnią się między województwami - sprawdź uchwałę właściwą dla miejsca zamieszkania. Sprawdź swoje województwo.
Poradniki
Świadectwo jakości paliwa stałego - obowiązek, wzór, kary
Sprzedawca węgla musi dać kupującemu kopię świadectwa jakości. Wyjaśniamy podstawę prawną, zawartość dokumentu, sposób czytania parametrów, kontrole Inspekcji Handlowej i kary.
Palenie od góry w kotle zasypowym - jak to robić i kiedy nie
Jak rozpalać od góry w kotle zasypowym i piecu, co mówią badania o emisji i oszczędności, kiedy tej metody nie stosować i jakie przepisy dotyczą czujników czadu oraz czyszczenia komina.
Reklamacja węgla złej jakości - prawa kupującego i wzór pisma
Węgiel gorszy niż w świadectwie jakości, za dużo miału albo niedowaga - to niezgodność towaru z umową. Wyjaśniamy, jakie prawa ma kupujący, jak zebrać dowody i zbadać próbkę, kiedy pomoże Inspekcja Handlowa, i dajemy wzór reklamacji.
Najczęstsze pytania
Jaki rozmiar ma węgiel orzech?
Według tabeli 2 załącznika do rozporządzenia (Dz.U. 2024 poz. 1618) orzech to sortyment o ziarnie 25-80 mm, z podziarnem do 10% i nadziarnem do 10%.
Czym orzech różni się od kostki i groszku?
Wielkością ziarna: kostka to 63-200 mm, orzech 25-80 mm, groszek 5-40 mm. Od uziarnienia zależy rodzaj kotła, do którego paliwo pasuje.
Jakie parametry ma orzech dla kotłów klasy 5?
Standard dla urządzeń klasy 3, 4 i 5 lub spełniających ekoprojekt (tabela 3): popiół maks. 7%, siarka maks. 0,8%, wartość opałowa min. 25 MJ/kg, wilgoć maks. 11%.
Czy sprzedawca węgla musi wydać świadectwo jakości?
Tak. Przedsiębiorca wprowadzający do obrotu węgiel kamienny jest obowiązany wystawić świadectwo jakości, a jego poświadczoną kopię przekazać każdemu nabywcy (art. 6c ust. 1 i 2 ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw). Sprzedawca przechowuje świadectwo przez 2 lata. Sprzedaż paliwa bez wymaganego świadectwa jest zabroniona (art. 7 ust. 7a pkt 5).