Świadectwo jakości paliwa stałego - obowiązek, wzór, kary

Świadectwo jakości to dokument, w którym sprzedawca węgla potwierdza, że paliwo spełnia wymagania jakościowe z rozporządzenia, i podaje jego parametry: wartość opałową, popiół, siarkę, wilgoć, uziarnienie i spiekalność. Każdy, kto kupuje węgiel, ekogroszek, brykiet węglowy lub koks do domu, ma prawo dostać kopię świadectwa poświadczoną za zgodność z oryginałem. Sprzedaż takiego paliwa bez świadectwa jest zakazana, a skład naraża się na karę pieniężną od 10 000 do 100 000 zł.

Poniżej opisujemy przepisy w brzmieniu obowiązującym 1 października 2026 r., pokazujemy, jak czytać świadectwo, i wyjaśniamy, co możesz zrobić, gdy skład go nie wydaje albo paliwo odbiega od deklaracji.

Podstawa prawna świadectwa jakości

Obowiązek wynika z czterech aktów prawnych:

Akt	Publikacja	Co reguluje
Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw	tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1529	obowiązek wystawienia świadectwa (art. 6c), jego treść (art. 6d), zakazy sprzedaży (art. 7 ust. 7a), kontrole i kary
Rozporządzenie w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych z 4 listopada 2024 r.	Dz.U. 2024 poz. 1618	wymagania dla każdego sortymentu i dopuszczalne odchylenia
Rozporządzenie w sprawie wzoru świadectwa jakości paliw stałych z 23 grudnia 2022 r.	Dz.U. 2022 poz. 2843	urzędowy wzór dokumentu (obowiązuje od 31 grudnia 2022 r.)
Rozporządzenia w sprawie metod badania jakości paliw stałych i sposobu pobierania próbek	Dz.U. 2021 poz. 1366 (tekst jednolity) i Dz.U. 2018 poz. 1891, oba zmienione w 2023 r.	jak inspekcja pobiera i bada próbki

Rozporządzenie z 4 listopada 2024 r. wydali Minister Przemysłu oraz Minister Klimatu i Środowiska. Zastąpiło ono rozporządzenie z 23 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2856) i do 1 października 2026 r. nie było zmieniane.

Których paliw dotyczy obowiązek?

Art. 6c ustawy obejmuje paliwa stałe wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 4a lit. a i b, czyli:

• węgiel kamienny oraz brykiety i pelety zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego - kostkę, orzech, groszek (ekogroszek), miał, antracyt,
• paliwa z przeróbki termicznej węgla kamiennego lub brunatnego przeznaczone do spalania, np. koks.

Przepisy dotyczą paliw sprzedawanych do gospodarstw domowych i instalacji spalania o mocy cieplnej poniżej 1 MW (art. 1 ust. 2 ustawy). Pellet i brykiet drzewny nie są objęte obowiązkiem świadectwa jakości z art. 6c, ale od 2025 r. muszą spełniać osobne wymagania jakościowe z rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 8 maja 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 618). Rządowy projekt nowelizacji ustawy (UD186, druk sejmowy nr 3134) wprowadza dla nich osobne "świadectwo jakości biopaliwa stałego" - na 1 października 2026 r. jest w Sejmie i nie obowiązuje.

Obowiązki sprzedawcy opału

Z ustawy wynikają cztery obowiązki przedsiębiorcy, który sprzedaje węgiel do domów:

1. Wystawia świadectwo jakości w momencie wprowadzania paliwa do obrotu (art. 6c ust. 1).
2. Przekazuje każdemu kupującemu kopię świadectwa poświadczoną przez siebie za zgodność z oryginałem (art. 6c ust. 2).
3. Przechowuje świadectwo przez 2 lata od dnia wystawienia (art. 6c ust. 3).
4. Nie sprzedaje paliw zakazanych: mułów i flotokoncentratów, mieszanin z mniej niż 85% węgla kamiennego, węgla brunatnego, paliw niespełniających wymagań, niesortu i paliw bez świadectwa (art. 7 ust. 7a).

Ustawa mówi o "każdym podmiocie, który nabywa paliwo stałe". Obowiązek nie zależy więc od wielkości zakupu ani od tego, czy węgiel jest w workach, czy luzem.

Co zawiera świadectwo jakości?

Art. 6d ustawy i urzędowy wzór (Dz.U. 2022 poz. 2843) wymieniają te same elementy. Na świadectwie muszą się znaleźć:

1. indywidualny numer świadectwa,
2. nazwa przedsiębiorcy, siedziba i adres, a według wzoru także adres punktu sprzedaży, jeśli jest inny niż siedziba,
3. NIP i REGON (albo numer z rejestru państwa obcego),
4. rodzaj paliwa stałego, np. "węgiel orzech",
5. system certyfikacji lub inny dokument, na podstawie którego sprzedawca uznał, że paliwo spełnia wymagania,
6. tabela parametrów z wartościami wskazanymi przez przedsiębiorcę i wartościami dopuszczalnymi z rozporządzenia,
7. oświadczenie, że paliwo spełnia wymagania jakościowe,
8. data i miejsce wystawienia oraz podpis przedsiębiorcy lub osoby upoważnionej.

Jak czytać tabelę parametrów?

Tabela we wzorze ma dziewięć wierszy i dwie kolumny wartości. Nie każdy wiersz dotyczy każdego paliwa - rozporządzenie nie przewiduje na przykład limitu spiekalności dla kostki ani części lotnych dla groszku.

Parametr na świadectwie	Symbol	Co oznacza	Lepiej, gdy
Zawartość popiołu	Ar, %	niepalny balast, który zostaje w popielniku	niżej
Zawartość siarki całkowitej	Str, %	źródło tlenków siarki w spalinach	niżej
Zawartość części lotnych	Vdaf, %	gazy uwalniane przy ogrzewaniu węgla (limit tylko dla antracytu i koksu)	zależy od kotła
Wartość opałowa	Qir, MJ/kg	ciepło z 1 kg paliwa w stanie, w jakim je kupujesz	wyżej
Zdolność spiekania	RI	skłonność do tworzenia spieków (limit dla groszku, miału i antracytu)	niżej
Wymiar ziarna	mm	przedział wielkości ziaren sortymentu	zgodnie z kotłem
Zawartość podziarna	%	ziarna mniejsze od dolnej granicy sortymentu	niżej
Zawartość nadziarna	%	ziarna większe od górnej granicy sortymentu	niżej
Zawartość wilgoci całkowitej	Wtr, %	woda w paliwie, za którą płacisz jak za węgiel	niżej

Najważniejszy jest przypis do kolumny "wartość wskazana przez przedsiębiorcę". Według wzoru sprzedawca podaje tam wartości graniczne, czyli gwarantowane minimum lub maksimum, "z uwzględnieniem dopuszczalnych poziomów odchyleń". Zapis "popiół 8%" oznacza więc obietnicę, że popiołu nie będzie więcej, a nie wynik jednego badania. Kolumna "wartość dopuszczalna" to limity z rozporządzenia - wartości sprzedawcy muszą się w nich mieścić.

Przykład: orzech w sezonie 2026/2027

Dla węgla orzech od 1 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2027 r. dopuszczalne są: popiół do 11%, siarka do 1,40% i wartość opałowa co najmniej 23 MJ/kg (§ 4 pkt 2 rozporządzenia). Wymiar ziarna wynosi 25-80 mm, a podziarno i nadziarno do 10% (tabela nr 2). Świadectwo z wartościami "popiół 9%, siarka 0,9%, wartość opałowa 25 MJ/kg" opisuje paliwo wyraźnie lepsze od prawnego minimum. Świadectwo z "popiół 11%, wartość opałowa 23 MJ/kg" spełnia przepisy na granicy. Porównanie wymagań dla wszystkich sortymentów znajdziesz w artykule rodzaje węgla i sortymenty.

Na co uważać przy odbiorze świadectwa?

• Rodzaj paliwa na świadectwie i na fakturze lub paragonie powinien być ten sam.
• Puste rubryki przy parametrach, które rozporządzenie przewiduje dla danego sortymentu, oznaczają niekompletny dokument.
• Wartości poza limitem (np. wartość opałowa 22 MJ/kg dla orzecha) oznaczają paliwo, którego nie wolno sprzedawać.
• Brak numeru, daty, podpisu albo poświadczenia za zgodność z oryginałem na kopii.
• Stare podstawy prawne - powołanie na rozporządzenie z 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1890), które od 2022 r. nie obowiązuje, może świadczyć o nieaktualnym druku.

Zachowaj kopię świadectwa razem z fakturą. W materiałach szkoleniowych dla osób kontrolujących przestrzeganie uchwał antysmogowych Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego wymienia oba dokumenty jako potwierdzenie jakości paliwa. Przydadzą się, gdy do domu przyjdzie kontrola z gminy, i przy reklamacji.

Kto kontroluje składy opału?

Systemem monitorowania i kontrolowania jakości paliw zarządza Prezes UOKiK, a kontrole w składach prowadzi Inspekcja Handlowa (art. 12 ustawy). Inspektor działa na podstawie upoważnienia wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej (WIIH) i sprawdza zarówno jakość paliwa, jak i wykonanie obowiązków związanych ze świadectwem (art. 16 ust. 1). Prezes UOKiK prowadzi też publiczny wykaz przedsiębiorców obracających paliwami stałymi, udostępniany w Biuletynie Informacji Publicznej.

Kontrola przebiega według stałego schematu:

1. Inspektor pobiera dwie próbki: jedną do badań i jedną kontrolną (art. 17 ust. 1). Próbki węgla może pobrać pracownik akredytowanego laboratorium w obecności inspektora.
2. Próbka trafia do akredytowanego laboratorium razem z kopią świadectwa jakości, oznaczoną tak, żeby laboratorium nie wiedziało, od kogo pochodzi.
3. Laboratorium porównuje wyniki z wymaganiami rozporządzenia i z wartościami ze świadectwa, uwzględniając dopuszczalne odchylenia (art. 22 ust. 7b). Odchylenia wynoszą m.in. 1 MJ/kg dla wartości opałowej i "3% wartości" dla popiołu (§ 2 rozporządzenia).
4. Jeśli wynik jest negatywny, próbkę kontrolną bada się z urzędu (art. 22 ust. 7a).
5. Gdy niezgodność się potwierdzi, WIIH obciąża sprzedawcę kosztami pobrania i badania obu próbek (art. 24 ust. 1a) i może nakazać wycofanie partii z obrotu.

Przykład z 2025 r.: pomorski WIIH zbadał partię węgla orzech, w której podziarno wynosiło 22,7% (w próbce kontrolnej 21,7%) przy limicie 10%. Wynik był niezgodny także z wartością zadeklarowaną na świadectwie jakości. Inspektor nakazał wycofanie partii z obrotu, a Prezes UOKiK decyzją DIH-2 nr 26.2025 z 19 grudnia 2025 r. utrzymał to rozstrzygnięcie.

Skalę kontroli pokazują dane regionalne. Według komunikatu WIIH we Wrocławiu z 28 października 2025 r. inspektorzy skontrolowali w 2025 r. w województwie dolnośląskim 76 składów węgla. W 16 badaniach laboratoryjnych żadna próbka nie wykazała obniżonej jakości, a nieprawidłowości dotyczyły dokumentacji i informacji przekazywanych konsumentom.

Jakie kary grożą sprzedawcy?

Naruszenie	Kara	Przepis
Brak świadectwa, świadectwo z wartościami niezgodnymi ze stanem faktycznym, brak kopii dla kupującego	kara pieniężna 10 000-25 000 zł, gdy wartość paliwa nie przekracza 200 000 zł; 25 001-100 000 zł powyżej tej kwoty	art. 35a pkt 9, art. 35c ust. 5
Sprzedaż mułów, flotokoncentratów, mieszanin poniżej 85% węgla, węgla brunatnego, paliw niespełniających wymagań lub niesortu	grzywna 50 000-500 000 zł lub pozbawienie wolności do lat 3	art. 34a ust. 1
To samo przy mieniu znacznej wartości	grzywna 100 000-1 000 000 zł lub pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat	art. 34a ust. 2
Wypadek mniejszej wagi	grzywna 10 000-25 000 zł	art. 34a ust. 3
Działanie nieumyślne	grzywna 25 000-250 000 zł	art. 34a ust. 4
Utrudnianie kontroli, usunięcie zabezpieczonego paliwa	grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku	art. 35 ust. 2

Karę pieniężną za naruszenia związane ze świadectwem wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej właściwy dla miejsca kontroli (art. 35d ust. 1). Ustalając jej wysokość, bierze pod uwagę dotychczasową działalność przedsiębiorcy i wartość paliw sprzedanych w poprzednim roku (art. 35d ust. 4).

Co zrobić, gdy skład nie wydaje świadectwa jakości?

1. Poproś o kopię przed zapłatą. Przekazanie kopii każdemu kupującemu jest obowiązkiem sprzedawcy z art. 6c ust. 2 ustawy, a nie dobrą wolą.
2. Jeśli skład odmawia, rozważ zakup gdzie indziej. Paliwa bez wymaganego świadectwa nie wolno sprzedawać (art. 7 ust. 7a pkt 5). Inne składy w okolicy znajdziesz w katalogu składów opału.
3. Zgłoś sprawę do wojewódzkiego inspektoratu Inspekcji Handlowej właściwego dla miejsca, w którym działa skład. Podaj adres, datę zakupu, rodzaj paliwa i dołącz paragon lub fakturę. Zarządzający systemem może skierować kontrolę do przedsiębiorcy po uzyskaniu informacji o niewłaściwej jakości paliwa (art. 13 ustawy).
4. Zachowaj dowody: dokument zakupu, zdjęcia towaru i świadectwa (jeśli je dostałeś), a przy podejrzeniu złej jakości także część paliwa w szczelnym opakowaniu.

A gdy węgiel odbiega od świadectwa?

Konsument, który kupił towar niezgodny z umową, może korzystać z uprawnień z ustawy o prawach konsumenta (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1244). Przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat (art. 43c). Konsument może żądać wymiany (art. 43d), a w określonych przypadkach złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy (art. 43e). Parametry podane na świadectwie są punktem odniesienia przy ocenie zgodności, ale ich niezgodność trzeba wykazać, najlepiej wynikiem badania z akredytowanego laboratorium. Bezpłatnej pomocy w sporze ze sprzedawcą udzielają powiatowi i miejscy rzecznicy konsumentów.

Czy wymagania jakościowe zawsze obowiązywały?

Nie zawsze w pełni. Ustawa pozwala ministrowi w razie nadzwyczajnych zdarzeń na rynku czasowo odstąpić od wymagań jakościowych, na okres nie dłuższy niż 24 miesiące (art. 6a). Z tej możliwości skorzystano w czasie kryzysu na rynku węgla: pierwsze takie rozporządzenie wydano w czerwcu 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1351), a ostatnie obowiązywało do 31 grudnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1494). Do 1 października 2026 r. nie wydano kolejnego rozporządzenia o odstąpieniu - wymagania obowiązują w pełnym zakresie.

Jak przełożyć parametry ze świadectwa na wybór konkretnego paliwa do kotła z podajnikiem, opisujemy w poradniku jaki ekogroszek wybrać. Aktualne ceny porównasz na stronie ceny opału.

Najczęstsze pytania

Czy skład musi dać świadectwo jakości przy zakupie kilku worków?

Tak. Art. 6c ust. 2 ustawy mówi o kopii przekazywanej "każdemu podmiotowi, który nabywa paliwo stałe", bez progu ilościowego.

Czy wystarczy świadectwo powieszone na ścianie składu?

Ustawa wymaga przekazania kupującemu kopii poświadczonej przez sprzedawcę za zgodność z oryginałem. Oryginał wywieszony w biurze tego obowiązku nie spełnia.

Czy na pellet też jest świadectwo jakości?

Na 1 października 2026 r. nie. Obowiązek świadectwa z art. 6c dotyczy węgla kamiennego, brykietów i peletów z co najmniej 85% węgla kamiennego oraz koksu. Pellet drzewny musi spełniać wymagania z rozporządzenia Dz.U. 2025 poz. 618, a jego jakość potwierdzają zwykle certyfikaty, np. ENplus. Rada Ministrów 15 września 2026 r. przyjęła projekt nowelizacji ustawy (UD186), który wprowadza "świadectwo jakości biopaliwa stałego" dla m.in. pelletu i brykietu drzewnego. Projekt wpłynął do Sejmu 17 września 2026 r. (druk nr 3134), 28 września skierowano go do pierwszego czytania w komisjach, a ustawa miałaby wejść w życie 6 miesięcy po ogłoszeniu.

Czy wartości na świadectwie to wyniki badania mojej partii?

Nie. Według wzoru świadectwa sprzedawca podaje wartości graniczne, które gwarantuje dla danego rodzaju paliwa. Faktyczne parametry partii mogą być lepsze, ale nie powinny być gorsze ponad dopuszczalne odchylenia.

Gdzie zgłosić skład, który sprzedaje węgiel bez świadectwa?

Do wojewódzkiego inspektoratu Inspekcji Handlowej właściwego dla siedziby lub punktu sprzedaży składu. Inspektoraty przyjmują zgłoszenia między innymi przez swoje strony w serwisie gov.pl.

Czy kupujący może dostać karę za węgiel bez świadectwa?

Ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw nakłada obowiązki i kary na sprzedawcę. Użytkownika dotyczą uchwały antysmogowe, które zakazują spalania określonych paliw. Świadectwo i faktura pomagają wykazać podczas kontroli w domu, jakim paliwem palisz.

Źródła

• Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1529: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001529
• Rozporządzenie Ministra Przemysłu oraz Ministra Klimatu i Środowiska z 4 listopada 2024 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych (Dz.U. 2024 poz. 1618): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001618
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 23 grudnia 2022 r. w sprawie wzoru świadectwa jakości paliw stałych (Dz.U. 2022 poz. 2843): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220002843
• Obwieszczenie w sprawie jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Energii w sprawie metod badania jakości paliw stałych (Dz.U. 2021 poz. 1366): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20210001366
• Rozporządzenie Ministra Energii z 27 września 2018 r. w sprawie sposobu pobierania próbek paliw stałych (Dz.U. 2018 poz. 1891): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001891
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 8 maja 2025 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biomasy pozyskanej z drzew i krzewów w postaci brykietu lub peletu (Dz.U. 2025 poz. 618): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000618
• Sejm RP, druk nr 3134 - rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (wpłynął 17.09.2026, skierowany do I czytania w komisjach 28.09.2026): https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=3134
• Rządowe Centrum Legislacji, projekt UD186, w tym wyciąg z protokołu ustaleń posiedzenia Rady Ministrów z 15.09.2026: https://legislacja.gov.pl/projekt/12398500
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 sierpnia 2023 r. w sprawie odstąpienia od stosowania wymagań jakościowych dla paliw stałych (Dz.U. 2023 poz. 1494): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001494
• Ustawa z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1244: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260001244
• Prezes UOKiK, decyzja DIH-2 nr 26.2025 z 19 grudnia 2025 r.: https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/43104c28a7a1be23c1257eac006d8dd4/b05e867e74265913c1258d81004329cf/$FILE/DIH-2%20Nr%2026.2025%20z%2019.12.2025%20r_.pdf
• WIIH we Wrocławiu, "Węgiel pod kontrolą - jak Inspekcja Handlowa chroni konsumentów", 28.10.2025: https://www.gov.pl/web/wiih-wroclaw/wegiel-pod-kontrola--jak-inspekcja-handlowa-chroni-konsumentow
• UOKiK, raporty i wykazy systemu monitorowania i kontrolowania jakości paliw (w tym wykaz przedsiębiorców obracających paliwami stałymi): https://uokik.gov.pl/bip/raporty-jakosc-paliw
• Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, M. Mastalerz, "Paliwa stałe - rozpoznawanie i zakup paliw dopuszczonych do stosowania": https://www.umww.pl/artykuly/56482/pliki/prezentacjapaliwastale.pdf