Stop Smog program - kto dostanie wymianę pieca z gminy
Stop Smog to program, w którym gmina z uchwałą antysmogową wymienia piece i ociepla domy najmniej zamożnych mieszkańców. Zasady z ustawy, próg dochodowy, zwrot kosztów i alternatywy.
Stop smog program to ogólnopolski mechanizm, w którym gmina z uchwałą antysmogową wymienia lub likwiduje stare źródła ciepła i ociepla domy jednorodzinne najmniej zamożnych mieszkańców, a większość kosztów pokrywa Fundusz Termomodernizacji i Remontów. Mieszkaniec nie składa wniosku do NFOŚiGW, tylko do gminy, i może skorzystać wyłącznie wtedy, gdy gmina podpisała porozumienie z NFOŚiGW. Czy tak jest w Twojej okolicy, zobaczysz w katalogu gmin (uchwała antysmogowa i terminy) oraz w urzędzie gminy.
Poniżej opisujemy zasady zapisane w ustawie (tekst jednolity z lipca 2026 r.), warunki dla mieszkańca, zakres prac, obowiązki po zakończeniu inwestycji i to, co wiadomo o stanie programu na październik 2026 r. Nazwa "Stop Smog" nie występuje w ustawie - to nazwa programu NFOŚiGW, który realizuje przepisy rozdziału 4a ("Przedsięwzięcia niskoemisyjne") ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów.
Na jakiej podstawie działa program Stop Smog?
Podstawą są art. 11b-11f ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 920). Ustawa nazywa to "przedsięwzięciami niskoemisyjnymi" i pozwala gminie realizować je "na rzecz najmniej zamożnych gospodarstw domowych w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych" (art. 11b ust. 1). Pieniądze pochodzą z Funduszu Termomodernizacji i Remontów, który prowadzi Bank Gospodarstwa Krajowego, a porozumienie z gminą zawiera w imieniu ministra klimatu NFOŚiGW (art. 11c ust. 1).
Od 11 stycznia 2025 r. obowiązują zasady zmienione ustawą z 27 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1940): Fundusz może pokryć do 90% kosztów realizacji porozumienia (wcześniej 70%), wkład własny gminy to 10% (wcześniej 30%), a średni koszt przedsięwzięcia w jednym domu może wynieść do 106 000 zł. Ustawa dopuszcza też, żeby gmina wprowadziła wkład własny mieszkańca, ale nie więcej niż 10% kosztu przedsięwzięcia (art. 11d ust. 9).
Kto może skorzystać ze Stop Smogu i jaki obowiązuje próg dochodowy?
Umowę gmina może zawrzeć tylko z osobą, która łącznie spełnia warunki z art. 11d ust. 1 ustawy. Najważniejsze:
- Tytuł do domu. Masz własność, współwłasność albo posiadanie samoistne całości lub części domu jednorodzinnego (albo lokalu w domu z dwoma lokalami), a Twój udział nie jest mniejszy niż połowa. Przy kilku współwłaścicielach suma udziałów podpisujących umowę musi wynosić co najmniej połowę.
- Dochód. Przeciętny miesięczny dochód na jedną osobę w gospodarstwie domowym nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym albo 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym. Dochód liczy się według ustawy o świadczeniach rodzinnych i dotyczy przedostatniego roku kalendarzowego, jeśli wniosek wpłynie od 1 stycznia do 31 lipca, a ostatniego roku, jeśli od 1 sierpnia do 31 grudnia (art. 11d ust. 7a).
- Zamieszkiwanie. Faktycznie mieszkasz w tym domu. Gmina weryfikuje dochód, oświadczenie i zamieszkiwanie, a może też przeprowadzić wywiad środowiskowy (art. 11d ust. 7 i 7e).
- Zgody i zabezpieczenie. Zgoda na wejście ekipy i na kontrole, zgoda na mikroinstalację OZE na posesji (także na potrzeby gminy lub spółdzielni energetycznej) oraz oświadczenie w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji albo weksel in blanco - na wypadek obowiązku zwrotu kosztów.
- Warunki gminy. Rada gminy może dopisać własne kryteria w regulaminie (art. 11d ust. 8).
Od nowelizacji z 2024 r. ustawa nie zawiera już kryterium majątkowego, które wcześniej ograniczało krąg uprawnionych. Przy kwocie najniższej emerytury 1 978,49 zł, obowiązującej od 1 marca 2026 r. (Komunikat Prezesa ZUS, M.P. 2026 poz. 220), progi wynoszą orientacyjnie:
| Gospodarstwo | Próg z ustawy | Kwota na osobę miesięcznie (orientacyjnie) |
|---|---|---|
| jednoosobowe | 175% najniższej emerytury | ok. 3 462 zł |
| wieloosobowe | 125% najniższej emerytury | ok. 2 473 zł |
To przeliczenie jest poglądowe: ustawa nie mówi wprost, którą kwotę najniższej emerytury przyjmuje gmina, więc przed złożeniem wniosku zapytaj w urzędzie o aktualny próg. Dla porównania, progi Czystego Powietrza opisujemy w artykule o programie Czyste Powietrze w 2026 r., a swoją sytuację policzysz w kalkulatorze dopłat.
Jak działa Stop Smog - krok po kroku?
Kolejność jest odwrotna niż w Czystym Powietrzu: najpierw musi zadziałać gmina, dopiero potem można złożyć wniosek.
- Na terenie gminy obowiązuje uchwała antysmogowa z art. 96 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. Bez niej porozumienia nie zawrze się (art. 11c ust. 1). W Twoim województwie sprawdzisz to w zestawieniu przepisów antysmogowych.
- Gmina (albo związek międzygminny, powiat lub związek metropolitalny w województwie śląskim) składa do NFOŚiGW wniosek o porozumienie. Musi zobowiązać się do objęcia programem co najmniej 1% domów jednorodzinnych w gminie albo co najmniej 10 domów, i nie więcej niż 12% (poza miastami powyżej 100 tys. mieszkańców), do wymiany lub likwidacji źródeł ciepła w co najmniej 80% objętych domów oraz do zmniejszenia zapotrzebowania na energię finalną o co najmniej 30% łącznie (art. 11c ust. 1).
- Rada gminy uchwala regulamin realizacji przedsięwzięć niskoemisyjnych, a może też uchwalić wysokość wkładu własnego mieszkańca (art. 11d ust. 8 i 9). To regulamin określa tryb naboru i rozliczeń w Twojej gminie.
- Gmina ogłasza nabór mieszkańców. Składasz wniosek na wzorze ministra klimatu, z oświadczeniem o dochodach pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 11d ust. 1b i 13).
- Po weryfikacji gmina zawiera z Tobą umowę o realizację przedsięwzięcia i sama zleca prace wykonawcom. Zwykle nie płacisz firmie z własnej kieszeni - o ile regulamin nie przewiduje wkładu własnego.
Porozumienie zawiera się na okres do 3 lat (przy objęciu nie więcej niż 2% domów) albo do 4 lat (przy więcej niż 2%) - art. 11c ust. 4. Gmina, która ma już co najmniej jedno porozumienie, może jednorazowo poprosić o mniejszą liczbę domów niż próg 1% lub 10 budynków (art. 11c ust. 1e).
Co obejmuje Stop Smog - zakres przedsięwzięć
Katalog z art. 11c ust. 3 jest szeroki i obejmuje nie tylko wymianę pieca. Fundusz współfinansuje m.in.:
- likwidację nieekologicznego źródła ciepła albo jego wymianę na spełniające standardy niskoemisyjne (kocioł klasy 5 według EN 303-5 nie jest "urządzeniem do wymiany", więc nie kwalifikuje się do wymiany w tym trybie - art. 2 pkt 1b lit. a);
- pompę ciepła i mikroinstalację odnawialnego źródła energii, ogrzewanie elektryczne, przyłączenie do sieci ciepłowniczej, gazowej lub elektroenergetycznej;
- docieplenie ścian, stropów, podłóg, dachów i fundamentów, wymianę okien i drzwi, likwidację mostków cieplnych;
- modernizację instalacji grzewczej i ciepłej wody, wentylacji oraz przewodów kominowych;
- dokumentację: audyty energetyczne, projekty, świadectwa charakterystyki energetycznej, nadzór inwestorski.
Roboty budowlane niezbędne do wykonania tych działań mogą stanowić najwyżej 20% łącznych kosztów przedsięwzięcia (art. 11c ust. 3 pkt 14). Zakres w konkretnym domu wynika z audytu i regulaminu gminy, a nie z listy życzeń mieszkańca. Szacunek, ile kosztują poszczególne źródła ciepła bez dotacji, znajdziesz w artykule ile kosztuje wymiana pieca.
Co musi zrobić mieszkaniec po zakończeniu inwestycji?
Dotacja ma warunki trwałości. Gmina zapewnia utrzymanie efektów przez 5 lat od zakończenia porozumienia i weryfikuje to co najmniej raz w roku (art. 11e). Z umowy wynikają dla Ciebie konkretne obowiązki, a ich naruszenie oznacza zwrot kosztów:
| Sytuacja | Zwrot dla gminy |
|---|---|
| Przeniesienie własności domu lub udziału (poza spadkiem) przed upływem 3 lat od zakończenia porozumienia | 100% kosztów poniesionych przez gminę i Fundusz, pomniejszone o wkład własny mieszkańca |
| Przeniesienie własności po 3 latach, ale przed upływem 5 lat | 60% kosztów, pomniejszone o wkład własny mieszkańca |
| Dodatkowe urządzenie na paliwo stałe niespełniające standardów, usunięcie dofinansowanych urządzeń, spalanie odpadów, eksploatacja niezgodna z instrukcją albo brak czyszczenia komina przez osobę z uprawnieniami kominiarskimi | 100% kosztów |
| Nieprawdziwe oświadczenie o dochodach lub inne nieprawdziwe informacje we wniosku | 100% kosztów |
Obowiązku zwrotu nie ma, gdy urządzenia usunięto z powodu pilnych prac, których zaniechanie groziłoby bezpośrednio życiu, zdrowiu lub mieniu (art. 11f ust. 5). Przy kominku, kozie czy piecu kaflowym sprawdź, czy dodatkowe urządzenie nie jest "urządzeniem grzewczym na paliwo stałe niespełniającym standardów" - szczegóły omawiamy w tekście o kominku a uchwale antysmogowej.
Jaki jest stan programu Stop Smog w 2026 roku?
Przepisy obowiązują, ale według stanu na 9 października 2026 r. nie znaleźliśmy w źródłach urzędowych ogłoszenia naboru wniosków gmin. Harmonogram naborów NFOŚiGW (stan na 9 października 2026 r.) wymienia m.in. Czyste Powietrze, Moje Ciepło i Energię dla wsi, natomiast nie zawiera pozycji "Stop Smog". Wzór regulaminu naboru, opublikowany na stronie Czystego Powietrza, opisuje nabór ciągły prowadzony "w terminie wskazanym w ogłoszeniu o naborze, do wyczerpania dostępnych środków" - to dokument z 2021 r., który nie dowodzi, że nabór jest otwarty teraz.
Pieniądze pochodzą z Funduszu Termomodernizacji i Remontów, a jego plan finansowy na 2025 r. (BGK, wrzesień 2024) stwierdzał: "w związku z brakiem zasilenia Funduszu [...] z przeznaczeniem na realizację przedsięwzięć niskoemisyjnych w roku 2024, nie przewiduje się podpisywania nowych porozumień w ramach programu Stop Smog w roku 2025". Plan na 2026 r. (BGK, sierpień 2025) nie przewiduje dla Stop Smogu żadnego zasilenia z budżetu państwa (0 zł), a zadania programu w 2026 r. opisuje jako wypłaty transz dofinansowania i pokrycie kosztów obsługi; nowych przyznań środków plan nie przewiduje. Nie wiemy, ilu gminom NFOŚiGW zawarł porozumienia w 2026 r., i nie podajemy takiej liczby. Źródła nie podają też listy gmin z aktualnymi porozumieniami.
Dla mieszkańca wniosek jest praktyczny: o dostępności programu decyduje gmina, nie ogólnopolski termin. Zapytaj w urzędzie gminy (referat ochrony środowiska) albo w gminnym punkcie konsultacyjno-informacyjnym Czystego Powietrza, czy gmina ma porozumienie ze Stop Smogiem i kiedy zaplanowano nabór mieszkańców. Ogłoszenia gminy warto sprawdzić w jej BIP.
Jeśli gmina nie ma porozumienia, spełnienie warunków ustawowych (uchwała antysmogowa i zobowiązanie do objęcia minimalnej liczby domów) to za mało: wniosek gminy rozpatruje NFOŚiGW w naborze, którego terminu i środków nie potwierdziliśmy. Możesz zapytać urząd gminy lub radnych, czy gmina zamierza o porozumienie wystąpić, gdy nabór zostanie ogłoszony.
Co zrobić, gdy gmina nie ma Stop Smogu?
- Czyste Powietrze. Osoby o niskich dochodach mogą dostać najwyższy poziom dofinansowania, w tym prefinansowanie (zaliczkę), przez operatora programu. Od 20 lipca 2026 r. na prace objęte zaliczką jest 180 dni (wcześniej 120). Nabór trwa w trybie ciągłym, a umowy można podpisywać do 31 grudnia 2030 r. Szczegóły: Czyste Powietrze 2026.
- Program gminny lub powiatowy. Gminy i powiaty mogą dawać dotację celową z własnego budżetu, na podstawie uchwały rady. Jak taką uchwałę znaleźć, opisujemy w artykule o dotacjach gminnych do wymiany pieca.
- Łączenie źródeł. Na ten sam zakres prac nie dostaniesz dwóch dotacji publicznych. Zasady łączenia Czystego Powietrza z innymi środkami podaje program w wersji od 20 lipca 2026 r. - zapisu dotyczącego Stop Smogu nie zweryfikowaliśmy, więc zapytaj operatora programu.
Warto pamiętać o terminach uchwały antysmogowej w swoim regionie - nawet bez dotacji wymiana staje się obowiązkiem. Terminy zebraliśmy w artykule o zakazie palenia węglem.
Najczęstsze pytania
Czy mogę złożyć wniosek o Stop Smog bezpośrednio do NFOŚiGW?
Nie. Wnioskodawcą do NFOŚiGW jest gmina (albo związek międzygminny, powiat, związek metropolitalny). Mieszkaniec składa wniosek do gminy, po ogłoszeniu naboru.
Czy Stop Smog dofinansuje kocioł na węgiel?
Ustawa wymaga wymiany starego źródła na urządzenie spełniające standardy niskoemisyjne (art. 2 pkt 1b i 1c), a w katalogu z art. 11c ust. 3 wymieniono m.in. pompy ciepła, ogrzewanie elektryczne i przyłącza do sieci. Jakie źródła konkretnie sfinansuje gmina, wynika z jej porozumienia i regulaminu - zapytaj o to przed złożeniem wniosku. Kocioł klasy 5 już działający w domu nie jest urządzeniem przeznaczonym do wymiany.
Czy w programie jest kryterium majątkowe?
Ustawa w brzmieniu z lipca 2026 r. zawiera tylko kryterium dochodowe (175% lub 125% najniższej emerytury na osobę). Kryterium majątkowe zostało usunięte nowelizacją z 27 listopada 2024 r. Rada gminy może dopisać dodatkowe warunki w regulaminie.
Ile zapłacę z własnej kieszeni?
Ustawa nie nakłada wkładu własnego na mieszkańca. Rada gminy może jednak uchwalić wkład, który nie przekroczy 10% kosztu przedsięwzięcia. Wysokość znajdziesz w uchwale i umowie.
Czy mogę sprzedać dom po zakończeniu Stop Smogu?
Możesz, ale sprzedaż przed upływem 5 lat od zakończenia porozumienia oznacza zwrot kosztów: 100% przy sprzedaży w ciągu 3 lat, 60% w latach 4-5 (pomniejszone o wkład własny). Zmiana właściciela w wyniku spadku nie uruchamia zwrotu.
Czy Stop Smog można połączyć z Czystym Powietrzem?
Nie na ten sam zakres prac - tych samych prac nie wolno dwukrotnie sfinansować ze środków publicznych. Czy po Stop Smogu można dostać Czyste Powietrze na inny zakres, rozstrzyga program w wersji od 20 lipca 2026 r. i operator; tego zapisu nie zweryfikowaliśmy. Zasady łączenia opisujemy w artykule o dotacjach gminnych.
Źródła
- Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 920 (art. 2 pkt 1b i 1c, art. 11b-11f): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/920/text.pdf
- Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2024 poz. 1940 (art. 11 i 30): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1940/text.pdf
- Komunikat Prezesa ZUS z dnia 17 lutego 2026 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, M.P. 2026 poz. 220: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20260000220/O/M20260220.pdf
- NFOŚiGW, Harmonogram naborów, stan na 09.10.2026 (dostęp 9.10.2026): https://www.gov.pl/web/nfosigw/harmonogram-naborow
- BGK, Fundusz Termomodernizacji i Remontów, Plan finansowy na 2025 rok, wrzesień 2024 (dostęp 9.10.2026): https://www.bgk.pl/files/public/Pliki/bip/Fundusze/Plany/FTiR_Plan_finansowy_na_2025_rok.pdf
- BGK, Fundusz Termomodernizacji i Remontów, Plan finansowy na 2026 rok, sierpień 2025 (dostęp 9.10.2026): https://www.bgk.pl/files/public/Pliki/bip/Fundusze/Plany/FTiR_Plan_finansowy_na_2026_rok.pdf
- NFOŚiGW, wzór regulaminu naboru wniosków o zawarcie porozumienia na współfinansowanie przedsięwzięć niskoemisyjnych w ramach programu "Stop Smog" (dokument z 2021 r., dostęp 9.10.2026): https://czystepowietrze.gov.pl/inne-programy/stop-smog/Regulamin-naboru-wnioskow.pdf
- NFOŚiGW, "Stop Smog" 2.0 - nowe, lepsze zasady od 31 marca, 30.03.2021: https://www.gov.pl/web/nfosigw/stop-smog-20--nowe-lepsze-zasady-od-31-marca
- Program priorytetowy Czyste Powietrze od 20 lipca 2026 r. (NFOŚiGW): https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-komunikaty/zmiany-w-programie-czyste-powietrze-od-20-lipca-2026-latwiej-skorzystac-z-dotacji
Znajdź skład opału w swojej gminie
Adresy, telefony i odległość od Twojej miejscowości.