Alarm smogowy: poziom informowania i alarmowy PM10, normy pyłu

W Polsce poziom informowania dla pyłu PM10 wynosi 100 µg/m3, a poziom alarmowy 150 µg/m3 - obie wartości to średnie stężenia z 24 godzin. Obowiązują od 11 października 2019 r.; wcześniej było to 200 i 300 µg/m3. Dla pyłu PM2,5 polskie przepisy nie przewidują ani poziomu informowania, ani alarmowego - jest tylko norma roczna 20 µg/m3. Alarm nie zakazuje sam z siebie palenia w piecu. Zakaz w dni smogowe obowiązuje tylko tam, gdzie wprowadziła go uchwała antysmogowa - zasady swojego województwa sprawdzisz w przeglądzie uchwał antysmogowych.

Poziomy określa rozporządzenie Ministra Środowiska z 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (tekst jednolity Dz.U. 2021 poz. 845). Według stanu na 3 października 2026 r. jedyną jego zmianą jest rozporządzenie z 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1931), a nowe przepisy wdrażające unijną dyrektywę 2024/2881 nie zostały ogłoszone.

Jakie są normy pyłu PM10 i PM2,5 w Polsce?

Pył	Rodzaj poziomu	Okres uśredniania	Wartość	Co oznacza
PM10	poziom informowania	24 godziny	100 µg/m3	społeczeństwo trzeba powiadomić o ryzyku przekroczenia poziomu alarmowego
PM10	poziom alarmowy	24 godziny	150 µg/m3	nawet krótkotrwałe przekroczenie może powodować zagrożenie dla zdrowia ludzi
PM10	poziom dopuszczalny (norma dobowa)	24 godziny	50 µg/m3	może być przekroczony najwyżej 35 razy w roku kalendarzowym
PM10	poziom dopuszczalny (norma roczna)	rok kalendarzowy	40 µg/m3	średnia z całego roku
PM2,5	poziom dopuszczalny	rok kalendarzowy	20 µg/m3	faza II, obowiązuje od 2020 r.
PM2,5	pułap stężenia ekspozycji	trzy lata kalendarzowe	20 µg/m3	liczony ze średniego narażenia mieszkańców dużych miast (tło miejskie)
benzo(a)piren w PM10	poziom docelowy	rok kalendarzowy	1 ng/m3	rakotwórczy składnik pyłu, typowy dla spalania paliw stałych

Uwaga na ostatni wiersz: benzo(a)piren nie jest pyłem, tylko związkiem chemicznym zawartym w pyle PM10. Jego poziom docelowy wyrażony jest w nanogramach (ng), a nie mikrogramach (µg) na metr sześcienny.

Czym różni się poziom informowania od poziomu alarmowego?

Prawo ochrony środowiska definiuje poziom informowania jako stężenie, "powyżej którego istnieje zagrożenie zdrowia ludzkiego wynikające z krótkotrwałego narażenia na działanie zanieczyszczeń wrażliwych grup ludności, w przypadku którego niezbędna jest natychmiastowa i właściwa informacja" (art. 3 pkt 28a). Rozporządzenie nazywa wartość 100 µg/m3 dla PM10 "wartością progową informowania społeczeństwa o ryzyku wystąpienia przekroczenia poziomu alarmowego".

Poziom alarmowy to według rozporządzenia poziom, "którego nawet krótkotrwałe przekroczenie może powodować zagrożenie dla zdrowia ludzi" (§ 1 pkt 4). Dla PM10 wynosi 150 µg/m3.

W mowie potocznej oba poziomy nazywa się "alarmem smogowym", a gminy i media używają też własnych stopni zagrożenia (np. kolorów). Prawnie znaczenie mają tylko te dwa progi oraz poziomy dopuszczalne i docelowe z tabeli wyżej.

Godzinowy odczyt 160 µg/m3 to już alarm?

Niekoniecznie. Oba progi dotyczą średniej z 24 godzin, a nie pojedynczego pomiaru godzinowego. Stacje i aplikacje pokazują zwykle wyniki godzinowe, które wieczorem mogą chwilowo przekraczać 150 µg/m3, choć średnia dobowa zostaje niższa. Z drugiej strony urzędy ogłaszają już ryzyko przekroczenia - na podstawie pomiarów albo modelowania i prognoz (art. 93 ust. 1a Prawa ochrony środowiska), więc komunikat może przyjść, zanim doba się skończy.

Od kiedy obowiązują progi 100 i 150 µg/m3?

Od 11 października 2019 r. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 8 października 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1931) zastąpiło w załączniku nr 4 wartość "300" wartością "150" (poziom alarmowy), a w załączniku nr 5 wartość "200" wartością "100" (poziom informowania). Weszło w życie dzień po ogłoszeniu, które nastąpiło 10 października 2019 r. Od tego czasu przepisów o poziomach pyłu nie zmieniano.

Kto mierzy smog i kto ogłasza alarm?

• Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) prowadzi pomiary i ocenę jakości powietrza - przez regionalne wydziały monitoringu środowiska. Na portalu powietrze.gios.gov.pl publikuje bieżące wyniki ze stacji, prognozy i regionalne ostrzeżenia, a także programy ochrony powietrza i plany działań krótkoterminowych (art. 92b Prawa ochrony środowiska).
• Wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego (w urzędzie wojewódzkim) "niezwłocznie powiadamia społeczeństwo" o ryzyku i o wystąpieniu przekroczenia poziomu informowania lub alarmowego, "w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie" (art. 93 ust. 1). Informuje też organy o konieczności uruchomienia planu działań krótkoterminowych (art. 92 ust. 1d).
• Regionalny System Ostrzegania (RSO) to bezpłatna usługa MSWiA i wojewodów: aplikacja mobilna, telewizja naziemna (MUX-3) i strony urzędów wojewódzkich. Za treść komunikatów odpowiadają wojewodowie, czyli właśnie wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego.
• Gminy przekazują komunikaty dalej i, zależnie od planu działań krótkoterminowych, wzmagają kontrole (np. spalania odpadów).

Ustawa określa, co musi zawierać powiadomienie: datę, godzinę i obszar przekroczenia oraz jego przyczyny, prognozę zmian i czas trwania, wskazanie grup wrażliwych (w szczególności osób starszych i dzieci) i zalecane środki ostrożności, a także informację o obowiązujących ograniczeniach (art. 93 ust. 2).

Czy w czasie alarmu smogowego można palić w piecu i kominku?

Przepisy krajowe nie wprowadzają automatycznego zakazu palenia w dni z przekroczeniem poziomu informowania lub alarmowego. Taki zakaz może wynikać z dwóch rodzajów aktów wojewódzkich:

1. Uchwały antysmogowej (art. 96 Prawa ochrony środowiska). Sejmik może w niej określić m.in. "okres obowiązywania ograniczeń lub zakazów w ciągu roku" (art. 96 ust. 7 pkt 2). Uchwała jest aktem prawa miejscowego, a jej nieprzestrzeganie to wykroczenie z art. 334 tej ustawy, zagrożone grzywną (w Kodeksie wykroczeń od 20 do 5 000 zł).
2. Planu działań krótkoterminowych (art. 92), który sejmik uchwala dla stref z ryzykiem przekroczeń. Plan określa m.in. sposób postępowania organów i "zachowania się obywateli" w czasie przekroczeń. Plany różnią się między strefami: część przewiduje zalecenie ograniczenia palenia w kominkach, które nie są jedynym źródłem ciepła (np. strefa warmińsko-mazurska, uchwała nr LI/772/23), inne - czasowe zakazy.

Poznań: zakaz paliw stałych po dniu z przekroczeniem normy

Wśród obowiązujących uchwał antysmogowych najwyraźniejszy przepis tego typu ma uchwała dla Poznania (nr XXXIX/942/17, Dz. Urz. Woj. Wielk. z 2017 r. poz. 8808, zmieniona w 2021 r. bez zmiany tego przepisu). Jej § 4 dotyczy domów, w których kocioł, kominek lub piec nie spełnia wymagań uchwały, a jednocześnie jest inne ogrzewanie (sieć ciepłownicza, gaz, prąd, olej, pompa ciepła) albo urządzenie spełniające wymagania:

"zakazuje się stosowania paliw stałych w dniach następnych po dniu, w którym stwierdzono przekroczenie normy dobowej PM10 i prognozuje się utrzymanie stężeń przekraczających normę dobową dla pyłu PM10."

Uchwała nr XXXIX/942/17 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego, § 4 ust. 1

Prognozą jest według uchwały najbardziej aktualna "Ekoprognoza" dla Poznania w aplikacji "Atmosfera dla Poznania" (§ 4 ust. 2). Uchwała nie podaje liczby - w rozporządzeniu dobową normą PM10 jest poziom dopuszczalny 50 µg/m3, a nie poziom informowania. W praktyce oznacza to, że zakaz może obowiązywać znacznie częściej niż w dni oficjalnych alarmów. Pozostałe zasady wielkopolskich uchwał opisujemy na stronie uchwała antysmogowa w Wielkopolsce.

Plan działań krótkoterminowych dla aglomeracji poznańskiej też przewiduje ograniczenia. Jest częścią programu ochrony powietrza (uchwała nr XXI/393/20 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z 13 lipca 2020 r.) i na wyższych stopniach alertu przewiduje czasowy zakaz palenia w kominkach (gdy nie są jedynym źródłem ciepła) oraz używania kotłów węglowych i na drewno, jeśli jest inny sposób ogrzewania. Według sprawozdania z realizacji planu za 2023 r. po przekroczeniu poziomu alarmowego takie zakazy ogłoszono, a mieszkańcom zalecono rezygnację z paliw stałych. Za naruszenie planu działań krótkoterminowych Prawo ochrony środowiska nie przewiduje jednak osobnego wykroczenia - art. 334 dotyczy tylko uchwał antysmogowych.

Kraków i inne miasta

W Krakowie zakaz nie zależy od pogody: od 1 września 2019 r. na terenie gminy nie wolno palić paliwami stałymi w żadnym kotle, piecu ani kominku. Pozostałe uchwały antysmogowe regulują przede wszystkim rodzaj urządzeń i paliw oraz terminy wymiany kotłów - przegląd znajdziesz w artykule zakaz palenia węglem - terminy w województwach, a zasady dla kominków w tekście kominek a uchwała antysmogowa.

Co zrobić w dniu z komunikatem o smogu?

• Przeczytaj komunikat do końca - zawiera informację o ograniczeniach obowiązujących w Twojej strefie.
• Jeśli masz drugie źródło ciepła, a kominek służy rekreacji, rozważ, czy palenie jest potrzebne. W Poznaniu i tam, gdzie plan działań krótkoterminowych to przewiduje, może to być obowiązek, a nie tylko zalecenie.
• Nigdy nie spalaj odpadów - to wykroczenie niezależnie od pogody, a w czasie przekroczeń gminy często zwiększają liczbę kontroli. Jak zgłosić sąsiada, opisujemy w artykule palenie śmieci - gdzie zgłosić.
• Pal suchym drewnem i paliwem dopuszczonym przez uchwałę, z dobrym dopływem powietrza - mokre paliwo i duszenie ognia zwiększają dymienie.

Co zmieni nowa dyrektywa UE 2024/2881?

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z 23 października 2024 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy zastępuje dotychczasowe dyrektywy 2004/107/WE i 2008/50/WE, które zostaną uchylone z dniem 12 grudnia 2026 r. Państwa członkowskie mają ją wdrożyć do 11 grudnia 2026 r. (art. 30 i 31).

Norma	Polska dziś	Dyrektywa 2024/2881: wartości od 1.01.2030
PM10 - norma dobowa	50 µg/m3, do 35 przekroczeń w roku	45 µg/m3, do 18 przekroczeń w roku
PM10 - norma roczna	40 µg/m3	20 µg/m3
PM2,5 - norma dobowa	brak	25 µg/m3, do 18 przekroczeń w roku
PM2,5 - norma roczna	20 µg/m3	10 µg/m3
Benzo(a)piren	1 ng/m3 (poziom docelowy)	1,0 ng/m3 (wartość dopuszczalna)
PM10 - próg informowania / alarmowy	100 / 150 µg/m3	90 / 90 µg/m3 (średnia dobowa; próg alarmowy liczony przez trzy kolejne dni lub krócej)
PM2,5 - próg informowania / alarmowy	brak	50 / 50 µg/m3 (średnia dobowa; próg alarmowy liczony przez trzy kolejne dni lub krócej)

Dyrektywa wprost dopuszcza progi alarmowe i informowania surowsze niż unijne (art. 15 ust. 5). Obecne polskie progi dla PM10 (100 i 150 µg/m3) są wyższe niż 90 µg/m3 z dyrektywy, więc w naszej ocenie przy wdrożeniu trzeba je będzie obniżyć. Według stanu na 3 października 2026 r. nowe przepisy nie zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw, w Sejmie nie ma rządowego projektu ustawy wdrażającej dyrektywę, a w wykazie projektów na legislacja.gov.pl takiego projektu nie znaleźliśmy.

Ważny szczegół dla regionów z dużym udziałem ogrzewania węglem: państwo może odroczyć termin osiągnięcia wartości dopuszczalnych dla danej strefy najpóźniej do 1 stycznia 2040 r., m.in. gdy niezbędne redukcje można osiągnąć jedynie przez wymianę znacznej części domowych systemów ogrzewania (art. 18 ust. 1 lit. a). Warunkiem jest plan działania na rzecz jakości powietrza opracowany do 31 grudnia 2028 r. Dyrektywa wymienia też ogrzewanie domowe wśród obszarów, które państwa rozważają w planach działań krótkoterminowych (art. 20 ust. 2).

Gdzie sprawdzić, czy jest alarm smogowy?

• portal GIOŚ powietrze.gios.gov.pl - wyniki ze stacji, prognozy i ostrzeżenia w zakładkach województw,
• aplikacja RSO i strona urzędu wojewódzkiego - komunikaty wojewódzkiego centrum zarządzania kryzysowego,
• strona gminy lub miejskie aplikacje - w Poznaniu uchwała wskazuje wprost "Atmosferę dla Poznania".

Porównując liczby, sprawdzaj okres uśredniania: progi z rozporządzenia dotyczą średnich dobowych, a większość map pokazuje wartości godzinowe. Jak czytać mapę GIOŚ, indeks jakości powietrza i odczyty domowych czujników, opisujemy w artykule jak sprawdzić jakość powietrza w swojej okolicy. Jeśli palisz w domu i chcesz wiedzieć, jakie wymagania musi spełniać Twój kocioł, skorzystaj ze sprawdzarki kotła.

Najczęstsze pytania

Od jakiego poziomu PM10 ogłasza się alarm smogowy?

Poziom alarmowy dla PM10 wynosi 150 µg/m3, a poziom informowania 100 µg/m3 - w obu przypadkach jako średnia z 24 godzin. Wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego powiadamia mieszkańców już o ryzyku przekroczenia, na podstawie pomiarów albo prognoz.

Jaka jest norma dobowa PM10?

Poziom dopuszczalny PM10 dla doby to 50 µg/m3 i może być przekroczony najwyżej 35 razy w roku kalendarzowym. Norma roczna wynosi 40 µg/m3.

Czy dla PM2,5 jest poziom alarmowy?

W polskich przepisach nie. Dla PM2,5 obowiązuje poziom dopuszczalny 20 µg/m3 jako średnia roczna. Dyrektywa UE 2024/2881 wprowadza dla PM2,5 próg informowania i alarmowy 50 µg/m3 (średnia dobowa), ale według stanu na 3 października 2026 r. nie została jeszcze wdrożona do polskiego prawa.

Czy w czasie alarmu smogowego obowiązuje zakaz palenia w kominku?

Nie w całej Polsce. Zakaz może wynikać z uchwały antysmogowej (np. w Poznaniu dla domów z innym źródłem ciepła) albo z planu działań krótkoterminowych dla danej strefy. W Krakowie paliw stałych nie wolno używać przez cały rok. Informację o ograniczeniach zawiera komunikat o przekroczeniu.

Kiedy w Polsce obniżono progi alarmowe dla pyłu?

11 października 2019 r. Poziom alarmowy PM10 spadł z 300 do 150 µg/m3, a poziom informowania z 200 do 100 µg/m3 (rozporządzenie Dz.U. 2019 poz. 1931).

Do kiedy Polska musi wdrożyć nową dyrektywę o jakości powietrza?

Do 11 grudnia 2026 r. Nowe wartości dopuszczalne (m.in. PM2,5 10 µg/m3 rocznie, PM10 20 µg/m3 rocznie) trzeba osiągnąć do 1 stycznia 2030 r., z możliwością odroczenia dla stref spełniających warunki dyrektywy - najdłużej do 2040 r.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu, tekst jednolity Dz.U. 2021 poz. 845: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20210000845
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 października 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu, Dz.U. 2019 poz. 1931: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001931
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 647 (art. 3 pkt 28a, art. 92, 92b, 93, 96, 334): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000647
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz.U. L, 2024/2881, 20.11.2024): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024L2881
• Uchwała nr XXXIX/942/17 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie wprowadzenia, na obszarze Miasta Poznania, ograniczeń lub zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw (Dz. Urz. Woj. Wielk. z 2017 r. poz. 8808): https://edziennik.poznan.uw.gov.pl/WDU_P/2017/8808/akt.pdf
• Uchwała nr XXXVI/701/21 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 29 listopada 2021 r. zmieniająca uchwałę dla Poznania (Dz. Urz. Woj. Wielk. z 2021 r. poz. 9641): https://edziennik.poznan.uw.gov.pl/eli/POL_WOJ_WP/2021/9641/ogl/pol/pdf
• Uchwała nr XXI/393/20 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie określenia Programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja poznańska (rozdział 4 załącznika - Plan Działań Krótkoterminowych): https://bip.umww.pl/artykuly/2826267/pliki/20200729143552_zalacznikdouchwalyswwpoppoznan13.07.2020.pdf
• Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, sprawozdanie okresowe z realizacji Planu Działań Krótkoterminowych dla strefy aglomeracja poznańska za 2023 r.: https://bip.umww.pl/artykuly/2830675/pliki/20240327122722_zaczniknr2pdkaglomeracjapoznaska.pdf
• Uchwała nr LI/772/23 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 27 czerwca 2023 r. w sprawie aktualizacji Programu ochrony powietrza dla strefy warmińsko-mazurskiej (Dz. Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2023 r. poz. 3873): https://edzienniki.olsztyn.uw.gov.pl/WDU_N/2023/3873/oryginal/akt.pdf
• GIOŚ, portal jakości powietrza - poziomy alertowe: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/annual_assessment_air_exposure_alarms_level_info
• Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki, Regionalny System Ostrzegania (RSO): https://www.gov.pl/web/uw-kujawsko-pomorski/regionalny-system-ostrzegania-rso