Uchwała antysmogowa Małopolski i Krakowa - terminy i zakazy

W Małopolsce obowiązują dwie uchwały antysmogowe. W Krakowie od 1 września 2019 r. wolno stosować wyłącznie paliwa gazowe i lekki olej opałowy, czyli nie wolno palić węglem ani drewnem. W pozostałej części województwa kotły pozaklasowe są zakazane od 1 maja 2024 r., a kotły klasy 3 i 4 można eksploatować tylko do 31 grudnia 2026 r. - od 1 stycznia 2027 r. obowiązują ostrzejsze wymagania.

Jakie uchwały obowiązują w Małopolsce

Dla województwa małopolskiego poza Krakowem obowiązuje uchwała nr XXXII/452/17 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 23 stycznia 2017 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego z 2017 r. poz. 787. Weszła w życie 1 lipca 2017 r. Została zmieniona jeden raz: uchwałą nr LIX/842/22 z dnia 26 września 2022 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2022 r. poz. 6497), która przesunęła termin dla kotłów pozaklasowych oraz kominków i pieców z 1 stycznia 2023 r. na 1 maja 2024 r. Terminu dla kotłów klasy 3 i 4 ta zmiana nie dotknęła.

Dla Krakowa obowiązuje osobna uchwała nr XVIII/243/16 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 15 stycznia 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2016 r. poz. 812), w mocy od 1 września 2019 r. Według stanu na 2 października 2026 r. nie znaleźliśmy aktu zmieniającego tę uchwałę. W okresie przejściowym od 1 lipca 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. w Krakowie obowiązywała osobna uchwała nr XXXV/527/17 z zakazami dotyczącymi jakości paliw (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2017 r. poz. 3199); wygasła z końcem sierpnia 2019 r.

Obie uchwały dotyczą instalacji, w których następuje spalanie paliw: kotłów, pieców i kominków, które dostarczają ciepło do centralnego ogrzewania albo wydzielają je bezpośrednio.

Jakie są terminy poza Krakowem

Terminy dotyczą instalacji uruchomionych przed 1 lipca 2017 r. Nowe urządzenia musią spełniać wymagania od pierwszego dnia pracy.

Termin	Czego dotyczy	Co trzeba zrobić
od 1 lipca 2017 r.	nowo uruchamiane kotły, kominki i piece oraz wszystkie instalacje (zakaz paliw)	Kocioł zgodny z ekoprojektem, z wyłącznie automatycznym podawaniem paliwa (wyjątek: kotły zgazowujące). Kominek i piec zgodne z ekoprojektem. Obowiązuje zakaz paliw opisany niżej.
od 1 maja 2024 r.	kotły pozaklasowe (niespełniające klasy 3, 4 ani 5 normy PN-EN 303-5:2012) oraz kominki i piece niespełniające wymagań	Termin minął - eksploatacja takiego kotła jest zakazana. Kominek lub piec musi spełniać ekoprojekt albo mieć sprawność co najmniej 80% lub urządzenie redukujące emisję pyłu.
od 1 stycznia 2027 r.	kotły klasy 3 i klasy 4 normy PN-EN 303-5:2012	Eksploatacja dozwolona do 31 grudnia 2026 r. Potem kocioł zgodny z ekoprojektem i z automatycznym podawaniem paliwa albo, dla kotłów uruchomionych przed 1 lipca 2017 r., kocioł klasy 5.

Kotły klasy 5 uruchomione przed 1 lipca 2017 r. mogą według uchwały pracować bez ograniczenia terminem.

Co obowiązuje w Krakowie

W granicach administracyjnych Krakowa od 1 września 2019 r. w kotłach, piecach i kominkach dopuszczone są wyłącznie:

• gaz ziemny wysokometanowy lub zaazotowany (w tym skroplony gaz ziemny), propan-butan, biogaz rolniczy lub inny rodzaj gazu palnego,
• lekki olej opałowy.

W praktyce oznacza to całkowity zakaz paliw stałych: węgla, drewna i innej biomasy. Uchwała dotyczy instalacji, w których następuje spalanie paliw, więc nie ogranicza ogrzewania sieciowego, elektrycznego ani pomp ciepła. Uchwała wojewódzka nr XXXII/452/17 Krakowa nie obejmuje.

Jakie paliwa są zakazane poza Krakowem

Od 1 lipca 2017 r. w kotłach, piecach i kominkach nie wolno stosować:

• paliw, w których udział masowy węgla kamiennego lub brunatnego o uziarnieniu 0-3 mm przekracza 15% (dotyczy m.in. mułów i miału),
• paliw zawierających biomasę (np. drewno) o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20%.

Co to oznacza dla właściciela domu

Jeśli w domu poza Krakowem pracuje kocioł klasy 3 lub 4, można go używać tylko do 31 grudnia 2026 r. Od 1 stycznia 2027 r., jeszcze w trakcie sezonu grzewczego 2026/2027, nie wolno już z niego korzystać. Wymianę warto zaplanować wcześniej. Kominki i piece uruchomione przed 1 lipca 2017 r. muszą od 1 maja 2024 r. spełniać wymagania ekoprojektu, chyba że mają sprawność co najmniej 80% albo urządzenie redukujące emisję pyłu.

Terminy w innych regionach zebraliśmy w zestawieniu zakaz palenia węglem - terminy w województwach. Dozwolone paliwo najlepiej kupować ze świadectwem jakości, np. w jednym ze składów opału w województwie małopolskim. Do kominka nadaje się wyłącznie sezonowane drewno kominkowe o wilgotności poniżej 20%. W kilku miejscowościach działa własna, ostrzejsza uchwała (patrz niżej).

Lokalne uchwały dla wybranych miejscowości

Oprócz uchwały wojewódzkiej Sejmik przyjął 27 września 2021 r. siedem odrębnych uchwał lokalnych (nr XLV/620/21 do XLV/626/21, Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2021 r. poz. 5544-5550), w mocy od 1 stycznia 2022 r. Obejmują one: gminy Skawina, Krzeszowice, Niepołomice i Czarny Dunajec, miasto Oświęcim, wyznaczony obszar centrum Nowego Targu oraz wyznaczony obszar Rabki-Zdroju. Na tych terenach uchwała wojewódzka nie obowiązuje - stosuje się uchwałę lokalną.

• Do 31 grudnia 2029 r. zakazane są paliwa stałe z art. 7 ust. 7a ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (m.in. muły i flotokoncentraty) oraz biomasa o wilgotności powyżej 20%.
• Od 1 stycznia 2030 r. zakazane są wszystkie paliwa stałe inne niż biomasa o wilgotności do 20% - w praktyce także węgiel.
• Kotły pozaklasowe są tam zakazane od 1 stycznia 2023 r., a kotły klasy 3 i 4 od 1 stycznia 2027 r. Kotły klasy 5 uruchomione przed 1 lipca 2017 r. mogą pracować do końca żywotności technicznej, ale od 2030 r. obowiązuje zakaz paliw.
• Kominki i piece uruchomione przed 1 lipca 2017 r. muszą spełniać wymagania ekoprojektu od 1 stycznia 2023 r. (w reszcie województwa od 1 maja 2024 r.), chyba że mają sprawność cieplną co najmniej 80% albo urządzenie redukujące emisję pyłu.
• Węgiel i inne paliwa stałe poza biomasą wolno spalać tylko w instalacjach uruchomionych przed 1 stycznia 2022 r., które spełniają wymagania uchwały wojewódzkiej nr XXXII/452/17 (z zastrzeżeniem terminów opisanych wyżej), i tylko do 31 grudnia 2029 r. W instalacjach uruchomionych później dopuszczona jest wyłącznie biomasa o wilgotności do 20%.
• Instalacje uruchomione po 31 grudnia 2022 r. muszą spełniać ostrzejsze warunki: kotły - wymagania ekoprojektu, emisja pyłu do 20 mg/m3 i wyłącznie automatyczne podawanie paliwa (poza kotłami zgazowującymi), a kominki i piece - zamknięta komora spalania, wymagania ekoprojektu i automatyczna regulacja dopływu powietrza.
• Użytkownik musi wykazać kontrolującym, że spala dopuszczone paliwo, przedstawiając świadectwo jakości paliwa stałego.

Dokładny zasięg w Nowym Targu i Rabce-Zdroju wyznaczają opisy granic w tekstach uchwał - mieszkańcy tych miejscowości powinni sprawdzić, czy ich adres leży w objętym obszarze.

Jak sprawdzić klasę kotła

1. Obejrzyj tabliczkę znamionową kotła (rok produkcji, klasa).
2. Sprawdź instrukcję obsługi i dokumentację techniczną urządzenia.
3. Poszukaj świadectwa badań lub certyfikatu potwierdzającego klasę 3, 4 lub 5 według normy PN-EN 303-5:2012.
4. W przypadku nowszych kotłów sprawdź informację o spełnieniu wymagań ekoprojektu i o automatycznym podawaniu paliwa.
5. Uchwała wymaga, żeby użytkownik potrafił wykazać spełnienie wymagań dokumentami, w szczególności dokumentacją z badań, dokumentacją techniczną i instrukcją dla instalatorów i użytkowników.

Kto kontroluje i jakie są kary

Kontrolę w domach prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta przez upoważnionych pracowników urzędu albo straż gminną lub miejską (art. 379 Prawa ochrony środowiska); mandaty nakładają Policja oraz straż gminna lub miejska. Wojewódzki inspektorat ochrony środowiska kontroluje podmioty korzystające ze środowiska, przede wszystkim przedsiębiorców. Nieprzestrzeganie uchwały jest wykroczeniem (art. 334 Prawa ochrony środowiska), za które grozi grzywna od 20 do 5000 zł. W postępowaniu mandatowym mandat wynosi do 500 zł, a gdy jeden czyn narusza kilka przepisów (art. 9 § 1 Kodeksu wykroczeń) - do 1000 zł. Mandatu można nie przyjąć - wtedy sprawę rozpatruje sąd.

Najczęstsze pytania

Do kiedy można używać kotła klasy 3 lub 4 w Małopolsce?

Poza Krakowem do 31 grudnia 2026 r. Od 1 stycznia 2027 r. uchwała nr XXXII/452/17 dopuszcza tylko kotły zgodne z ekoprojektem i z automatycznym podawaniem paliwa albo, dla starszych urządzeń, kotły klasy 5.

Czy w Krakowie można palić drewnem w kominku?

Nie. Od 1 września 2019 r. w Krakowie dopuszczone są wyłącznie paliwa gazowe i lekki olej opałowy, więc zakaz obejmuje także drewno.

Czy kotły pozaklasowe są już zakazane?

Tak. Termin minął 30 kwietnia 2024 r. - pierwotnie miał to być koniec 2022 r., ale uchwała z 2022 r. przesunęła go o ponad rok.

Czy kocioł klasy 5 trzeba wymieniać?

Według uchwały kotły klasy 5 uruchomione przed 1 lipca 2017 r. mogą pracować bez ograniczenia terminem. Zakazy dotyczące paliw obowiązują jednak wszystkich.

Kto sprawdza, czym palę w piecu?

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta przez upoważnionych pracowników urzędu albo straż gminną lub miejską (art. 379 Prawa ochrony środowiska). Mandaty nakładają Policja oraz straż gminna lub miejska. Wojewódzki inspektorat ochrony środowiska kontroluje podmioty korzystające ze środowiska, przede wszystkim przedsiębiorców.

Źródła

• Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2017 r. poz. 787 - uchwała nr XXXII/452/17
• Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2022 r. poz. 6497 - uchwała nr LIX/842/22 zmieniająca
• Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2016 r. poz. 812 - uchwała nr XVIII/243/16 dla Krakowa
• Małopolska w zdrowej atmosferze - wykaz uchwał antysmogowych
• Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2021 r. poz. 5546 - uchwała nr XLV/622/21 dla Oświęcimia (pozostałe lokalne: poz. 5544-5550)
• Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2017 r. poz. 3199 - uchwała nr XXXV/527/17 (Kraków, okres przejściowy)
• Małopolska w zdrowej atmosferze - lokalne uchwały antysmogowe